Etykietowanie żywności – obowiązkowe informacje, partie, daty i drukarki

Etykietowanie żywności w UE opiera się na rozporządzeniu (UE) nr 1169/2011. Określa ono listę obowiązkowych informacji, sposób podawania dat trwałości i minimalną wielkość czcionki. Oznaczenie partii reguluje osobny akt – dyrektywa 2011/91/UE. Poniżej znajdziesz zestawienie tych wymogów, sposób zapisania daty i partii w kodzie 2D GS1 oraz wskazówki doboru drukarki i etykiet. Stan na 16.10.2026. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.

Etykietowanie żywności – obowiązkowe informacje (art. 9 rozporządzenia 1169/2011)

Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności stosuje się od 13 grudnia 2014 r. Wyjątkiem jest obowiązek informacji o wartości odżywczej (art. 9 ust. 1 lit. l), stosowany od 13 grudnia 2016 r. (art. 55). Art. 9 ust. 1 wymienia dane obowiązkowe:

1. nazwa żywności;
2. wykaz składników;
3. składniki lub substancje pomocnicze w przetwórstwie wymienione w załączniku II (alergeny);
4. ilość określonych składników lub kategorii składników;
5. ilość netto żywności;
6. data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia;
7. specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia;
8. nazwa lub firma i adres podmiotu działającego na rynku spożywczym;
9. kraj lub miejsce pochodzenia – w przypadkach przewidzianych w art. 26;
10. instrukcja użycia – jeśli bez niej trudno byłoby właściwie użyć żywności;
11. zawartość alkoholu – dla napojów o zawartości alkoholu większej niż 1,2% objętościowo;
12. informacja o wartości odżywczej.

Za informację na etykiecie odpowiada podmiot, pod którego nazwą lub firmą żywność jest wprowadzana do obrotu. Jeśli nie ma siedziby w UE, odpowiada importer (art. 8 ust. 1).

Dla żywności oferowanej bez opakowania art. 44 przewiduje mniej obowiązków. Obowiązkowa jest informacja o alergenach, a pozostałe dane – tylko jeśli wymagają ich przepisy krajowe. Z kolei załącznik III dodaje wymogi szczegółowe dla wybranych kategorii żywności. Na przykład na zamrożonym mięsie, zamrożonych mięsnych produktach przetworzonych i zamrożonych nieprzetworzonych produktach rybołówstwa podaje się datę zamrożenia lub – jeśli produkt zamrażano więcej niż raz – datę pierwszego zamrożenia (pkt 6).

Czcionka, pole widzenia, język, alergeny

Forma etykiety zależy wprost od drukarki i formatu:

• Wysokość x czcionki co najmniej 1,2 mm (art. 13 ust. 2). Jeśli największa powierzchnia opakowania ma mniej niż 80 cm², wystarczy 0,9 mm (art. 13 ust. 3).
• To samo pole widzenia dla nazwy żywności, ilości netto i – w napojach – zawartości alkoholu (art. 13 ust. 5).
• Wyróżnienie alergenów w wykazie składników, np. krojem, stylem lub kolorem tła (art. 21 ust. 1 lit. b).
• Język łatwo zrozumiały dla konsumentów w państwie, w którym żywność jest sprzedawana (art. 15 ust. 1). W Polsce art. 48 ust. 2 ustawy z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowi, że środki spożywcze wprowadzane do obrotu na terytorium Polski muszą być oznakowane w języku polskim. Mogą być ponadto oznakowane w innych językach. Wymóg nie dotyczy żywności przeznaczonej na wywóz (art. 48 ust. 3).

Jeśli drukujesz pełną etykietę składu, sprawdź na wydruku testowym z docelowej drukarki, czy zachowujesz wymagane 1,2 mm (lub 0,9 mm).

Data minimalnej trwałości i „należy spożyć do”

Rozporządzenie rozróżnia dwie daty. Art. 24 ust. 1 stanowi, że w przypadku żywności łatwo psującej się pod względem mikrobiologicznym, która po krótkim czasie może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia, datę minimalnej trwałości zastępuje się terminem przydatności do spożycia. Po jego upływie żywność uznaje się za niebezpieczną. Sposób podania obu dat określa załącznik X.

Uproszczenia dla daty minimalnej trwałości (załącznik X pkt 1 lit. c):

• żywność trwała nie dłużej niż 3 miesiące – wystarczy dzień i miesiąc;
• trwała dłużej niż 3 miesiące, ale nie dłużej niż 18 miesięcy – wystarczy miesiąc i rok;
• trwała dłużej niż 18 miesięcy – wystarczy rok.

Datę minimalnej trwałości można pominąć (załącznik X pkt 1 lit. d) m.in. dla nieobranych i niekrojonych świeżych owoców i warzyw (z wyjątkiem kiełków), napojów o zawartości alkoholu co najmniej 10% obj., wyrobów piekarskich spożywanych zwykle w ciągu 24 godzin od wytworzenia, octu, soli kuchennej i cukru w postaci stałej.

Datę zamrożenia (dla produktów z załącznika III pkt 6) poprzedza się odpowiednią formułą i zapisuje jako dzień, miesiąc i rok, w tej kolejności, w formie niekodowanej (załącznik X pkt 3).

Według GIJHARS przepisy nie wskazują stałego miejsca daty na opakowaniu, ale jeśli jest poza głównym polem, trzeba wskazać, gdzie jej szukać.

Numer partii – dyrektywa 2011/91/UE

Partii nie reguluje rozporządzenie 1169/2011, tylko dyrektywa 2011/91/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oznaczeń lub znaków identyfikujących partię, do której należy środek spożywczy (stosowana od 5 stycznia 2012 r.). Najważniejsze zasady:

• Definicja: partia to zbiór jednostek sprzedaży środka spożywczego wyprodukowanych, wytworzonych lub zapakowanych w praktycznie takich samych warunkach (art. 1 ust. 2).
• Obowiązek: środek spożywczy nie może być wprowadzony do obrotu bez oznaczenia partii (art. 2 ust. 1).
• Kto ustala partię: producent, wytwórca lub pakujący, albo pierwszy sprzedawca mający siedzibę w UE (art. 3).
• Litera „L”: oznaczenie partii poprzedza się literą „L”, chyba że jest wyraźnie odróżnialne od innych oznaczeń na etykiecie (art. 3).
• Czytelność: oznaczenie ma być łatwo widoczne, wyraźnie czytelne i nieusuwalne (art. 4). Na żywności opakowanej umieszcza się je na opakowaniu lub na przymocowanej do niego etykiecie.
• Kiedy można pominąć: m.in. gdy największa powierzchnia opakowania ma mniej niż 10 cm², dla żywności niepakowanej przy sprzedaży konsumentowi oraz dla pojedynczych porcji lodów (wtedy partia jest na opakowaniu zbiorczym) – art. 2 ust. 2. Oznaczenia partii nie trzeba też podawać, jeśli na etykiecie jest data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia zawierające co najmniej dzień i miesiąc, w tej kolejności, w formie niekodowanej (art. 5).

Numer partii łączy etykietę z zapisem w systemie (partia surowca, linia, zmiana). Art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 wymaga identyfikacji dostawców i odbiorców żywności. Jak zorganizować to na hali, opisujemy w artykule traceability w produkcji.

Data i partia w kodzie 2D GS1

Kody 2D GS1 (GS1 DataMatrix, QR z GS1 Digital Link) mogą według GS1 zawierać oprócz GTIN dane zmienne, np. datę ważności. Zapisuje się je identyfikatorami zastosowania:

Kod 2D nie zastępuje wymaganych przepisami dat w formie czytelnej dla konsumenta: załącznik X wymaga zapisu niekodowanego. Celem inicjatywy GS1 Sunrise 2027 („Ambition 2027”) jest, by do końca 2027 roku kasy były zdolne odczytywać GTIN zarówno z kodów liniowych, jak i z kodów 2D. Szczegóły, w tym zasady umieszczania kodu 2D obok EAN, znajdziesz w artykule Sunrise 2027 i kody 2D GS1.

Drukarki i etykiety do żywności

Produkcja i pakowanie – drukarki do oznaczania partii

Na linii pakowania drukarka drukuje zmienne dane przez całą zmianę. W kategorii drukarki do oznaczania partii są modele przemysłowe do takiej pracy. Ważny jest zegar czasu rzeczywistego (RTC): pozwala wstawić bieżącą datę bez ręcznego przepisywania. Według dokumentacji ZPL Zebra polecenie zegara ^FC jest ignorowane w drukarkach bez sprzętowego RTC.

• TSC MH241T 203 dpi USB/RS232/Ethernet – przemysłowa drukarka termotransferowa z RTC i wyświetlaczem, na nośniki do 114 mm szerokości. Karta produktu wskazuje przeznaczenie do pracy ciągłej, m.in. na liniach produkcyjnych.

Gastronomia i produkcja na miejscu – drukarki etykiet z datą

W kuchni czy piekarni etykiety drukuje się w krótkich seriach z gotowego szablonu. W kategorii drukarki etykiet daty przydatności znajdziesz drukarki do oznaczania dat przydatności i otwarcia opakowań.

• Zebra ZD611 203 dpi USB Bluetooth Ethernet – biurkowa drukarka termiczna (druk bez taśmy). Według specyfikacji Zebra seria ZD611 ma standardowo zegar RTC, drukuje kody DataMatrix i QR, a szerokość druku przy 203 dpi to do 56 mm.
• TSC DH220L drukarka etykiet Linerless, 203 dpi, WiFi, Bluetooth – drukarka do etykiet bez podkładu (linerless) z RTC i wyświetlaczem, na nośniki do 60 mm szerokości (dane z karty produktu).

Czym różni się druk termiczny od termotransferowego i kiedy który wybrać, opisujemy w artykule drukarka termiczna czy termotransferowa.

Etykiety: termiczne do krótkiego obiegu, syntetyczne do chłodni

Materiał dobierz do czasu życia etykiety i warunków. Pełny przewodnik po materiałach i klejach znajdziesz w artykule etykiety do drukarki etykiet.

• Etykiety termiczne Zebra Z-Select 2000D, 100×50 mm, 1300 szt., rdzeń 25.4 mm (kategoria etykiety termiczne) – według specyfikacji Zebra to matowy papier termiczny z powłoką ochronną, z klejem kauczukowym, do pracy w zakresie od -40°C do 50°C i do zastosowań wewnątrz pomieszczeń do 1 roku. Producent podaje zgodność z FDA 175.105 dla bezpośredniego kontaktu z suchą żywnością.
• Etykiety termotransferowe Zebra Z-Ultimate 3000T, 76.2×50.8 mm, 1370 szt., rdzeń 25.4 mm (kategoria etykiety termotransferowe) – biały poliester z klejem akrylowym. Według specyfikacji Zebra wytrzymuje od -40°C do 150°C po prawidłowej aplikacji i jest odporny na wodę. Minimalna temperatura aplikacji to według brytyjskiej karty Zebra (wersja White) 2°C, a według amerykańskiej karty Z-Ultimate 3000T – 10°C, więc etykietę naklej przed zamrożeniem, a nie na zmrożony produkt.

Jeśli etykieta ma kontakt z żywnością, sprawdź deklarację zgodności materiału dla swojego zastosowania. Deklaracja FDA dotyczy przepisów USA i nie zastępuje oceny według przepisów UE.

Potrzebujesz drukarki do oznaczania partii i dat na linii albo w kuchni oraz etykiet do testu? Napisz do nas – pomożemy dobrać sprzęt, wyślemy próbki etykiet do testu, a dla większych wdrożeń przygotujemy ofertę indywidualną.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 – EUR-Lex (PL)
• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 – tekst skonsolidowany (EUR-Lex)
• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik X – tekst w brzmieniu przyjętym
• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik III – tekst w brzmieniu przyjętym
• Dyrektywa 2011/91/UE – tekst w brzmieniu przyjętym
• EUR-Lex – streszczenie dyrektywy 2011/91/UE
• WIJHARS Bydgoszcz – Komunikat dla przedsiębiorców: oznakowanie środków spożywczych
• Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, art. 48 (lexlege.pl)
• Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 – tekst skonsolidowany (EUR-Lex)
• GS1 – 2D barcodes
• GS1 – zbiór identyfikatorów zastosowania
• Zebra – ZPL ^FC Field Clock
• Zebra ZD611 – specyfikacja techniczna
• Zebra Z-Select 2000D – specyfikacja
• Zebra Z-Ultimate 3000T White – specyfikacja
• Zebra Z-Ultimate 3000T – specyfikacja (US)
• GS1 – 2D Barcodes at Retail Point-of-Sale Implementation Guideline