Rodzaje kodów kreskowych w firmie: EAN, Code 128, GS1-128, DataMatrix, QR

Rodzaje kodów kreskowych, które spotkasz w firmie, sprowadzają się do dwóch rodzin: kodów liniowych 1D (EAN/UPC, ITF-14, Code 128 i jego odmiana GS1-128, GS1 DataBar) oraz kodów dwuwymiarowych 2D (DataMatrix, GS1 DataMatrix, QR Code, w tym QR z GS1 Digital Link). O wyborze decydują trzy pytania: jakie dane musisz zapisać (sam numer produktu czy też partię, datę i numer seryjny), gdzie kod będzie skanowany (kasa, magazyn, produkcja, smartfon klienta) i czy musi być zgodny ze standardem GS1. Poniżej: budowa, pojemność, zastosowania i normy każdej symboliki oraz sprzęt do ich odczytu i druku.

Rodzaje kodów kreskowych – 1D, 2D i standard GS1

Kody liniowe (1D) zapisują dane w układzie kresek i odstępów o różnej szerokości – GS1 opisuje je jako kody, które kodują dane, w tym numer GTIN, za pomocą linii i odstępów o zmiennej szerokości. Kody dwuwymiarowe (2D) używają kwadratów, sześciokątów, kropek i innych kształtów. Według GS1 mieszczą więcej danych niż kody 1D, a jednocześnie mogą być fizycznie mniejsze.

Ważniejsze w praktyce jest to, czy kod jest kodem GS1 (dane w składni zrozumiałej dla każdego partnera), czy zwykłą symboliką z danymi tylko dla Twojego systemu. Ten sam rodzaj kodu występuje w obu wersjach:

• Code 128 – zwykły kod liniowy; GS1-128 – jego podzbiór ze znakiem FNC1 i identyfikatorami zastosowań GS1,
• Data Matrix – zwykły kod 2D; GS1 DataMatrix – Data Matrix ze znakiem FNC1 na pierwszej pozycji i danymi w składni GS1,
• QR Code – zwykły kod 2D (np. z dowolnym adresem strony); QR Code z GS1 Digital Link URI – QR z adresem internetowym zbudowanym według standardu GS1.

Symboliki opisują normy ISO/IEC, a zasady treści danych – GS1 General Specifications (aktualnie Release 26.0 ze stycznia 2026).

GTIN, identyfikatory zastosowań (AI) i FNC1 – podstawy

GTIN – numer produktu

GTIN (Global Trade Item Number) to globalny numer jednostki handlowej. Występuje w kilku długościach: GTIN-13 (w kodzie EAN-13), GTIN-8 (w kodzie EAN-8), GTIN-12 (w kodzie UPC, stosowanym głównie w USA i Kanadzie) oraz GTIN-14 (m.in. w kodzie ITF-14 na opakowaniach zbiorczych). Ostatnia cyfra numerycznych kluczy GS1 o stałej długości to cyfra kontrolna. Do tworzenia kodów potrzebny jest prefiks firmy GS1 (GS1 Company Prefix) – o tym, jak go uzyskać, piszemy w artykule Jak uzyskać kody EAN (GTIN) dla produktów.

Identyfikatory zastosowań (AI)

Identyfikatory zastosowań (Application Identifiers, AI) to według GS1 prefiksy używane w kodach kreskowych i tagach EPC/RFID, które określają znaczenie i format danych. Dzięki nim w jednym kodzie zapiszesz kilka informacji, a system odbiorcy wie, która jest datą, a która partią. Najczęstsze AI:

GTIN w AI (01) ma zawsze 14 cyfr – stąd w przykładach GS1 zapis „(01)03453120000011” z zerem na początku. Nawiasy wokół AI są tylko w opisie czytelnym dla człowieka (HRI): według wytycznych GS1 DataMatrix nawiasy nie są częścią danych i nie wolno ich kodować w kodzie kreskowym.

FNC1 – znak, który robi z kodu „kod GS1”

FNC1 (Function 1) to specjalny znak niebędący daną. Pełni dwie role:

1. Na pierwszej pozycji sygnalizuje, że dane są zapisane w składni GS1. W Code 128 użycie FNC1 na pierwszej pozycji po znaku startu jest – według GS1 – zarezerwowane wyłącznie dla systemu GS1. W Data Matrix FNC1 na pierwszej pozycji oznacza, że dane mają format identyfikatorów zastosowań GS1; podobnie w QR Code tryb FNC1 na pierwszej pozycji oznacza dane sformatowane według GS1 General Specifications.
2. Wewnątrz danych działa jako separator: kończy pole o zmiennej długości (np. partię w AI (10)), jeśli po nim następuje kolejny AI. Gdy AI ma predefiniowaną długość (jak (01) czy (17)), separator nie jest potrzebny. Wytyczne GS1 zalecają, by element o zmiennej długości umieszczać na końcu kodu.

Przykład z wytycznych GS1 DataMatrix: kod zawierający GTIN, datę ważności i partię ma opis HRI „(01)03453120000011 (17)191125 (10)ABCD1234”, a zakodowany ciąg to „FNC1 01034531200000111719112510ABCD1234” – bez nawiasów i bez separatora, bo zmienna partia jest na końcu. Przy odczycie skaner przekazuje separator do systemu jako znak <GS> (Group Separator, w zapisie szesnastkowym 1D).

EAN-13, EAN-8 i UPC – kody do kasy

Budowa i zawartość. Według GS1 Szwecja najczęściej używany kod EAN to EAN-13, który zawiera 13-cyfrowy GTIN-13. EAN-8 zawiera GTIN-8 i powinien być stosowany tylko na małych opakowaniach, na których nie ma miejsca na EAN-13. W USA i Kanadzie na opakowaniach konsumenckich najczęściej występuje UPC z numerem GTIN-12.

Pojemność. Kod EAN/UPC niesie wyłącznie numer identyfikacyjny. Norma ISO/IEC 15420 (cytowana przez GS1) stanowi, że symbole EAN/UPC są zarezerwowane wyłącznie do kodowania numerów identyfikacyjnych. Wytyczne GS1 dla handlu ujmują to tak: kody EAN/UPC mogą zawierać tylko dane statyczne – nie zapiszesz w nich partii ani daty ważności.

Zastosowania. To kody do punktu sprzedaży – GS1 pisze, że rodzina EAN/UPC jest drukowana na praktycznie każdym produkcie konsumenckim na świecie i jest najdłużej stosowaną oraz najszerzej używaną rodziną kodów GS1. Specyfikacja GS1 przewiduje też, że numery o ograniczonym obiegu (RCN) mogą być kodowane wyłącznie w EAN-8, EAN-13, UPC-A lub UPC-E – i nie są dopuszczone w kodach 2D, bo nie da się ich zapisać za pomocą identyfikatorów zastosowań.

Obok EAN/UPC wytyczne GS1 dopuszczają przy kasie kody liniowe GS1 DataBar, które według GS1 mogą nieść dodatkowe atrybuty, np. wagę produktów świeżych.

Norma. ISO/IEC 15420 – aktualne wydanie 3 z listopada 2025 roku (ISO/IEC 15420:2025), które zastąpiło wersję z 2009 roku.

Kod EAN nie znika wraz z inicjatywą Sunrise 2027 – wytyczne GS1 przewidują współistnienie kodów liniowych i 2D. Więcej: Sunrise 2027 i kody 2D GS1.

ITF-14 – kartony zbiorcze

ITF-14 służy do znakowania opakowań i jednostek logistycznych, które nie przechodzą przez kasę. Według GS1 Szwecja dobrze sprawdza się, gdy wystarczy oznaczenie numerem GTIN-13 lub GTIN-14, i nadaje się do druku na tekturze falistej. GS1 wymienia ITF-14 obok GS1-128 jako kody używane w środowisku dystrybucji. Symbolikę opisuje norma ISO/IEC 16390; GS1 zaznacza przy tym, że nie ma praw nadanych przez ISO do ITF, a poprawne użycie reguluje konwencja branżowa. Jeżeli na kartonie potrzebujesz czegoś więcej niż numeru – np. daty lub partii – GS1 Szwecja zaleca GS1-128.

Code 128 – uniwersalny kod liniowy

Budowa i zestaw znaków. Code 128 pozwala zakodować wszystkie 128 znaków ASCII. Korzysta z trzech zestawów znaków: A (cyfry, wielkie litery, znaki interpunkcyjne i sterujące), B (cyfry, wielkie i małe litery) oraz C (pary cyfr od 00 do 99 – każdy znak kodu niesie dwie cyfry, co skraca kod numeryczny). Kod ma obowiązkowy znak kontrolny liczony modulo 103, umieszczony przed znakiem stopu, który nie ma odpowiednika w opisie czytelnym.

Zastosowania. Przewodnik po symbolikach Seagull Scientific podaje, że najczęstszym zastosowaniem Code 128 są etykiety wysyłkowe, a głównym zdefiniowanym zastosowaniem jest standard GS1-128. Bez FNC1 na pierwszej pozycji Code 128 nie niesie składni GS1, więc nadaje się do oznaczeń wewnętrznych.

Norma. ISO/IEC 15417:2007 (wydanie 2, potwierdzone w przeglądzie w 2021 roku, z poprawką Amd 1:2026).

GS1-128 – kod logistyczny z danymi

Budowa. GS1-128 to podzbiór symboliki Code 128 – pełny opis Code 128 zawiera norma ISO/IEC 15417. Według GS1 kod GS1-128 zawsze zawiera znak FNC1 bezpośrednio po znaku startu. Kolejne elementy to: strefa ciszy, znak startu (A, B lub C), FNC1, dane (identyfikator zastosowania i pole danych, ewentualnie kolejne pary AI + dane), znak kontrolny, znak stopu i końcowa strefa ciszy. Specyfikacja GS1 zaleca użycie zestawu C, gdy dane zaczynają się od czterech lub więcej cyfr.

Pojemność i ograniczenia. GS1 podaje dwa limity:

• nie więcej niż 48 znaków danych w jednym symbolu,
• długość fizyczna łącznie ze strefami ciszy nie może przekroczyć 165,10 mm.

W systemie GS1 wolno używać tylko podzbioru znaków normy ISO/IEC 646. Szerokość modułu X musi być stała w obrębie symbolu, a wartości docelowe, minimalne i maksymalne określają standardy aplikacyjne.

Zastosowania. GS1 opisuje GS1-128 jako uniwersalny kod często używany w dystrybucji, a GS1 Szwecja – jako kod na opakowania zewnętrzne i palety, gdy oprócz GTIN potrzebne są dane takie jak data czy numer partii. Najważniejsze zastosowanie to etykieta logistyczna GS1: według wytycznych GS1 Logistic Label Guideline (Release 1.3, lipiec 2019) SSCC w AI (00) jest jedynym obowiązkowym elementem każdej etykiety logistycznej, kody kreskowe na niej to GS1-128, a zakres wymiaru X wynosi od 0,495 mm do 0,94 mm (zalecana wartość docelowa 0,495 mm). Wytyczne podają standardowe formaty etykiet A6 (105 × 148 mm) i A5 (148 × 210 mm) i dopuszczają uzupełniający kod 2D. Szczegóły – w artykule Etykieta logistyczna GS1 z SSCC – wzór, wymagania, typowe błędy.

DataMatrix i GS1 DataMatrix

Budowa

Data Matrix to kod 2D zbudowany z modułów (kwadracików) w siatce. Według wytycznych GS1 DataMatrix forma kwadratowa jest najczęściej stosowana i pozwala zapisać najwięcej danych, a forma prostokątna o ograniczonej wysokości lepiej sprawdza się w niektórych szybkich technikach druku. Kod wymaga strefy ciszy o szerokości jednego modułu (1X) z każdej z czterech stron.

Czym GS1 DataMatrix różni się od zwykłego Data Matrix

W aplikacjach GS1 dopuszczona jest wyłącznie wersja Data Matrix ECC 200. GS1 DataMatrix powstaje przez dodanie słowa kodowego FNC1 na pierwszej pozycji symbolu Data Matrix ECC 200. W praktyce:

• Data Matrix (bez FNC1) – dowolne dane, np. numer części w Twoim systemie, adres URL, tekst,
• GS1 DataMatrix (z FNC1) – dane w składni GS1 (AI + wartości), np. (01) GTIN, (17) data ważności, (10) partia, (21) numer seryjny.

Skaner widzi tę różnicę i może ją przekazać do systemu (patrz identyfikatory symboliki). Wytyczne GS1 zalecają, by domyślnym zestawem znaków był ISO/IEC 646; w danych GS1 wolno używać tylko znaków z niezmiennego podzbioru ISO 646.

Pojemność

Według GS1 GS1 DataMatrix mieści do 3116 cyfr albo 2335 znaków alfanumerycznych. Wytyczne GS1 DataMatrix precyzują, że po zarezerwowaniu pierwszej pozycji na FNC1 limit spada do 3114 cyfr lub 2334 znaków alfanumerycznych (dla największego symbolu kwadratowego).

Zastosowania

• Ochrona zdrowia – według GS1 GS1 DataMatrix jest już szeroko stosowany w tym sektorze; wytyczne GS1 DataMatrix zawierają m.in. ustalenia wymiarów X dla małych produktów medycznych.
• Znakowanie bezpośrednie (DPM) – wytyczne GS1 opisują znakowanie bezpośrednio na materiale, szczególnie na materiałach stałych, np. na narzędziach chirurgicznych i częściach metalowych. Do odczytu takich oznaczeń służą czytniki DPM.
• Handel detaliczny – GS1 DataMatrix jest jednym z trzech kodów 2D dopuszczonych przez wytyczne GS1 do skanowania przy kasie.

Norma

ISO/IEC 16022 – aktualne wydanie 3 z maja 2024 roku (ISO/IEC 16022:2024). Wytyczne GS1 DataMatrix odsyłają do tej normy po szczegóły techniczne.

QR Code, GS1 QR i GS1 Digital Link

Budowa i pojemność

QR Code występuje w 40 rozmiarach (wersjach) – od wersji 1 o wymiarach 21 × 21 modułów do wersji 40 o wymiarach 177 × 177 modułów. Obsługuje tryby numeryczny, alfanumeryczny, bajtowy i kanji, które można przełączać w obrębie jednego kodu. Ma cztery poziomy korekcji błędów – wytyczne GS1 oznaczają je L, M, Q i H. Według GS1 QR Code mieści do 7089 cyfr lub 4296 znaków alfanumerycznych. Strefa ciszy wynosi 4X z każdej strony – czterokrotnie więcej niż w Data Matrix.

Norma: ISO/IEC 18004 – aktualne wydanie 4 z sierpnia 2024 roku (ISO/IEC 18004:2024), które zastąpiło wydanie z 2015 roku.

Trzy „rodzaje” kodu QR w firmie

1. Zwykły QR – dowolna treść, najczęściej adres strony; nie zastąpi EAN-u przy kasie.
2. GS1 QR Code – QR z danymi w składni GS1 element string (z FNC1 na pierwszej pozycji). Wytyczne dla etykiet logistycznych dopuszczają go jako kod uzupełniający, ale nie ma go na liście kodów 2D dopuszczonych przy kasie.
3. QR Code z GS1 Digital Link URI – QR, w którym zapisano adres internetowy zbudowany według standardu GS1 Digital Link. To ten wariant wytyczne GS1 dopuszczają przy kasie (obok GS1 DataMatrix i Data Matrix z GS1 Digital Link URI).

Jak wygląda GS1 Digital Link URI

GS1 Digital Link to według GS1 ustandaryzowana metoda kodowania identyfikatorów GS1, takich jak GTIN, GLN czy SSCC, którą można zeskanować i połączyć z informacjami online. Aktualny standard składni (GS1 Digital Link URI Syntax, Release 1.7.0, ratyfikowany w sierpniu 2026) określa strukturę:

• domena (wytyczne GS1 dla handlu zalecają, by właściciel marki używał własnej domeny),
• w ścieżce – klucz główny i kwalifikatory, np. /01/{GTIN}/10/{partia}/21/{numer seryjny},
• w zapytaniu (query string) – atrybuty danych jako pary klucz=wartość, np. ?17= z datą ważności.

Przykład z wytycznych GS1: https://example.com/01/09526064055028/10/ABC123/21/345DEF?17=250521. Wytyczne podkreślają, że GS1 Digital Link URI nie powinien być używany jako adres strony internetowej – to identyfikator, który można skojarzyć z jednym lub kilkoma źródłami informacji. Wizja GS1 to jeden kod 2D na produkcie, skanowany przy kasie i prowadzący konsumenta do treści (np. instrukcji), które marka może zmieniać bez zmiany kodu. Budowę takiego kodu krok po kroku opiszemy w artykule GS1 Digital Link – jak zbudować kod QR zgodny z GS1.

Tabela porównawcza symbolik

Jak skaner rozpoznaje rodzaj kodu

Czytnik może dołączyć do odczytanych danych tzw. identyfikator symboliki (AIM Code ID) – trzyznakowy ciąg w formacie ]cm, gdzie „]” to znak flagi, „c” oznacza symbolikę, a „m” – modyfikator. Dzięki niemu system odróżni np. zwykły Code 128 od GS1-128, choć oba wyglądają tak samo. Przykłady z dokumentacji Zebra:

Jeśli system ma rozróżniać kody GS1 i dzielić dane na pola AI, sprawdź, jak czytnik przesyła identyfikator symboliki i separator <GS>. Przykładowo w skanerach Zebra parametr USB Keyboard FN1 Substitution pozwala w trybie emulacji klawiatury zastąpić każdy znak FN1 w kodzie GS1-128 wybraną przez użytkownika kombinacją klawiszy. Praktyczną checklistę konfiguracji skanerów pod kody 2D znajdziesz w artykule Czy Twoje czytniki i kasy są gotowe na kody 2D?.

Czym czytać: czytniki 1D i 2D

Zasada jest prosta: kody 1D przeczyta zarówno czytnik 1D, jak i 2D, ale kodów 2D (DataMatrix, QR) nie przeczyta czytnik liniowy. Przewodnik GS1 dla handlu mówi wprost, że kodów 2D nie da się zeskanować skanerami liniowymi, używanymi do kodów 1D. Przykłady z oferty:

• Czytnik 1D: Zebra LI2208 1D USB czarny – według karty katalogowej Zebra to przewodowy imager liniowy. Lista dekodowanych symbolik obejmuje m.in. EAN-8, EAN-13, Code 128 z GS1-128, Interleaved 2 of 5 (ITF) i GS1 DataBar – ale żadnych kodów 2D.
• Czytnik ręczny 2D: Zebra DS2208 2D USB czarny (SR7U2100AZW) – karta katalogowa serii DS2200 wymienia kody 1D (m.in. Code 128, UPC/EAN, I 2 of 5, GS1 DataBar) i 2D (m.in. DataMatrix, QR Code, Micro QR, PDF417, Aztec). Według karty produktu czyta też kody z ekranów smartfonów.
• Czytnik ręczny 2D do kasy z EAS: Zebra DS8208 2D EAS Dual-IF IP52 czarny – według karty łączy odczyt kodów 1D i 2D z dezaktywacją zabezpieczeń antykradzieżowych; interfejs USB lub RS232.
• Skaner prezentacyjny 2D: Zebra DS9308 SR multi-IF EAS, 2D, czarny – według karty czyta kody 1D i 2D z etykiet i ekranów smartfonów; kabel interfejsu zamawia się osobno.

Więcej modeli: czytniki ręczne i czytniki stacjonarne i prezentacyjne. Zobacz też Skaner 1D czy 2D – czy warto jeszcze kupować czytnik laserowy? i Czytnik kodów kreskowych – jak wybrać?.

Czym drukować: drukarki etykiet

Większość drukarek etykiet obsługuje zarówno kody 1D, jak i 2D w swoim języku programowania. Przed zakupem sprawdź trzy rzeczy:

1. Listę symbolik w specyfikacji producenta. Przykładowo specyfikacja Zebra ZD621 wymienia w trybie ZPL m.in. Code 128, EAN-8, EAN-13, Interleaved 2 of 5, GS1 DataBar oraz kody 2D Data Matrix, QR code, PDF417 i Aztec. Specyfikacja przemysłowej Zebra ZT510 wymienia m.in. Code 128 z zestawami A/B/C, EAN-8, EAN-13, Interleaved 2-of-5 oraz DataMatrix i QR Code.
2. Rozdzielczość a wymiar modułu. Według wytycznych GS1 DataMatrix typowa rozdzielczość drukarek termotransferowych to od 4 do 24 punktów na milimetr, a wielkość pojedynczego elementu głowicy decyduje, jakie wymiary X da się uzyskać. Zebra podaje dla ZD621 203 dpi = 8 punktów/mm i 300 dpi = 12 punktów/mm (więcej: 203, 300 czy 600 dpi?).
3. Materiał i taśmę. W druku termotransferowym wytyczne GS1 DataMatrix podkreślają, że taśmę trzeba dopasować do drukarki.

Przykłady z oferty:

• Zebra ZD621t 203 dpi, termotransferowa, peeler – termotransferowa drukarka z kategorii drukarki etykiet biurkowe; według karty szerokość druku 104 mm, USB, RS232, Bluetooth (BLE), Ethernet i dyspenser.
• Zebra ZT510 203 dpi, BT, Ethernet, RS232 – termotransferowa drukarka z kategorii drukarki etykiet przemysłowe (104 mm szerokości druku według karty), np. do etykiet logistycznych.

Pamiętaj, że sama drukarka nie gwarantuje poprawnego kodu GS1: o zgodności decyduje też poprawna składnia danych (AI, FNC1) w szablonie etykiety i jakość wydruku. Przewodnik GS1 dla kodów 2D przy kasie podaje minimalną ocenę jakości 1,5 w skali od 0 do 4, a weryfikację kodów 2D prowadzi się według ISO/IEC 15415.

Który kod do czego – scenariusze

Porównanie QR i DataMatrix: Kod QR czy DataMatrix – co wybrać?.

Wprowadzasz w firmie nowe oznaczenia – etykiety logistyczne GS1-128, kody 2D na produktach albo oznaczenia DPM? Napisz do nas – pomożemy dobrać czytniki i drukarki do wybranych symbolik, a przy większych wdrożeniach przygotujemy indywidualną ofertę.

Źródła

• GS1 General Specifications (Release 26.0, styczeń 2026)
• GS1 Austria / Germany / Switzerland – Allgemeine GS1 Spezifikationen, rozdział GS1-128 (wersja 23, 2023)
• GS1 Support – What is the format of GS1-128?
• GS1 Support – Which ISO allow for the GS1 System using FNC1 in a barcode?
• GS1 – Application Identifiers
• GS1 – Application Identifiers (ref.gs1.org)
• GS1 – Barcodes
• GS1 – EAN/UPC barcodes
• GS1 – 2D barcodes
• GS1 – GS1 Digital Link
• GS1 – GS1 Digital Link URI Syntax (Release 1.7.0, sierpień 2026)
• GS1 – Check digit calculator
• GS1 Sweden – GTIN in barcodes
• GS1 – GS1 DataMatrix Guideline
• GS1 – 2D Barcodes at Retail Point-of-Sale Implementation Guideline (Release 1.1.0)
• GS1 – 2D Barcodes at Retail Point-of-Sale Getting Started Guide (Release 1.2, 2022)
• GS1 – Logistic Label Guideline (Release 1.3, 2019)
• ISO – ISO/IEC 15420:2025 EAN/UPC
• ISO – ISO/IEC 15417:2007 Code 128
• ISO – ISO/IEC 16022:2024 Data Matrix
• ISO – ISO/IEC 18004:2024 QR Code
• Seagull Scientific – Barcode Guide: Code 128
• Seagull Scientific – Barcode Guide: QR Code
• Zebra – AIM Code Identifiers
• Zebra – USB Keyboard FN1 Substitution
• Zebra – LI2208 Spec Sheet
• Zebra – DS2200 Series Spec Sheet
• Zebra – ZD621 Technical Specifications
• Zebra – ZT510 Technical Specifications