Weryfikacja jakości kodu kreskowego – dlaczego sieci odrzucają dostawy

Weryfikacja kodów kreskowych to pomiar jakości wydrukowanego symbolu specjalnym przyrządem – weryfikatorem – według norm ISO/IEC 15416 (kody liniowe) i ISO/IEC 15415 (kody 2D) i porównanie wyniku z minimum GS1, np. 1.5/06/660 dla EAN-13 skanowanego przy kasie. Skaner powie Ci tylko, czy jego egzemplarz odczytał kod. Weryfikator pokaże, czy kod ma zapas jakości na czytniki odbiorcy. Poniżej: co mierzy weryfikator, jak czytać ocenę, jakie minima podaje GS1 i które błędy druku najczęściej obniżają wynik.

Weryfikacja kodów kreskowych a skanowanie

Producent weryfikatorów Axicon ujmuje różnicę tak: test skanerem „will only tell you if it can be read by that particular scanner” – mówi tylko, czy kod odczyta ten konkretny skaner. Weryfikator ocenia jakość każdego kodu. Kod może więc przejść test Twoim czytnikiem, a mimo to sprawiać problemy u odbiorcy, który ma inne urządzenia i inne warunki odczytu.

Wytyczne GS1 stawiają też granice samej weryfikacji:

• usługa weryfikacji mierzy jakość i poprawność danych tylko tych kodów, które zostały do niej dostarczone – nie gwarantuje jakości całej produkcji,
• według szablonu weryfikacji w GS1 General Specifications weryfikatory to przyrządy pomiarowe wspierające kontrolę jakości, a ich wyniki „are not absolute” – nie dowodzą, że kod się zeskanuje lub nie. Dlatego dla sprawnego skanowania kod powinien przekraczać minimum, a nie tylko je osiągać.

Dlaczego odbiorcy wymagają weryfikacji

Według GS1 New Zealand kod, który się nie skanuje, „causes problems for everyone” – sprawia kłopot wszystkim w łańcuchu dostaw. Na przykładzie swojego rynku GS1 NZ podaje, że:

• wiele sieci handlowych wymaga raportu weryfikacji GS1, zanim wprowadzi produkt do oferty,
• Woolworths NZ wymaga pozytywnego wyniku, zanim produkt trafi do systemu towarowego sieci,
• przy kodach, które się nie skanują, „Products may be rejected, or you could face chargebacks” – produkty mogą zostać odrzucone albo dostawca może zostać obciążony kosztami.

Wymagania konkretnych sieci w Polsce zależą od umów z dostawcami – sprawdź je u swojego odbiorcy. Szablon GS1 przypomina przy tym, że odrzucenie produktu nie powinno opierać się wyłącznie na wyniku poza specyfikacją.

ISO/IEC 15416 i ISO/IEC 15415 – co mierzy weryfikator

Metodę pomiaru opisują dwie normy:

• ISO/IEC 15416:2025 (wydanie 3, styczeń 2025, zastąpiło wydanie z 2016 r.) – kody liniowe. Określa metodę pomiaru cech symbolu i wyznaczania ogólnej oceny jakości, a także podaje możliwe przyczyny odchyleń od optymalnych ocen.
• ISO/IEC 15415:2024 (wydanie 3, grudzień 2024, zastąpiło wydanie z 2011 r.) – kody 2D, osobno wielorzędowe i matrycowe. Dla oznaczeń DPM norma wskazuje, że lepszą korelację ze skutecznością odczytu daje stosowanie jej razem z ISO/IEC 29158.

Skala ocen. Każdy parametr dostaje ocenę od 4 (najlepsza) do 0. Wytyczna GS1 dla kodów 2D przypisuje im litery: 4 = A, 3 = B, 2 = C, 1 = D, 0 = F. Przykładowo kontrast symbolu w kodzie liniowym daje ocenę 4 przy co najmniej 70%, 3 przy 55%, 2 przy 40%, 1 przy 20%, a poniżej 20% ocenę 0.

Ocena ogólna. Dla kodu liniowego to średnia arytmetyczna z co najmniej 10 pojedynczych skanów wykonanych na całej wysokości kodu, podana z dokładnością do jednego miejsca po przecinku. Dla kodu 2D to najniższa z ocen poszczególnych parametrów, a jeśli nie przejdzie któryś z dodatkowych parametrów GS1, wynik systemowy GS1 to F.

Jak czytać ocenę 1.5/06/660

GS1 zapisuje wymaganie jakości w formacie g.g/aa/www:

• g.g – minimalna ogólna ocena symbolu w skali do 4,0 (1.5 to klasa C),
• aa – efektywna apertura pomiarowa w tysięcznych cala; 06 oznacza 6 mil, czyli ok. 0,15 mm,
• www – długość fali światła w nanometrach; 660 to czerwone światło.

Zapis 1.5/06/660 oznacza więc: ocena co najmniej 1,5, zmierzona aperturą 6 mil w świetle 660 nm. Wyniki z różnymi aperturami lub światłem nie są porównywalne, dlatego raport zawsze podaje warunki pomiaru. Wytyczne GS1 z 2015 r. podają w tekście światło 670 nm ± 10 nm, ale w aktualnych tabelach specyfikacji symboli GS1 widnieje 660 nm.

Dla kodów 2D wytyczna GS1 dodaje jeszcze kąt i sposób oświetlenia. Symbole 2D mierzy się pod kątem 45° (z wyjątkiem znakowania bezpośredniego DPM), kod może być oświetlony wyłącznie przez weryfikator, a aperturę ustawia się zwykle na 80% wymiaru X.

Minimalne wymagania GS1 dla EAN/UPC, GS1-128, ITF-14 i kodów 2D

Minima określają tabele specyfikacji symboli (Symbol Specification Tables) w GS1 General Specifications. Poniższe wartości pochodzą z wyciągów tych tabel w opublikowanych dokumentach zmian GS1 (GSCN):

Wiersze SST 1 pochodzą z dokumentu GSCN 20-323 (projekt GS1 General Specifications Release 21.0), a SST 2 i SST 5 – z GSCN 16-434 (z mocą od grudnia 2016). Numeracja tabel zmieniała się od tego czasu (w projekcie wydania 21.0 była to sekcja 5.12.3 GS1 General Specifications), więc przed audytem porównaj wartości z aktualnym wydaniem. Szablon weryfikacji GS1 z 2024 r. potwierdza próg ≥ 1,5 dla kodów liniowych i 0,5 dla ITF-14 z X ≥ 0,635 mm. Wytyczna GS1 dla kodów 2D podaje minimum 1,5 (C) m.in. dla GS1 DataMatrix w ochronie zdrowia, handlu i DPM. Więcej o kodach 2D przy kasie znajdziesz w artykule Sunrise 2027 i kody 2D GS1.

Co jeszcze sprawdza raport weryfikacji

Ocena ISO to tylko część raportu. Szablon weryfikacji kodów liniowych w GS1 General Specifications obejmuje m.in.: strukturę symbolu, ocenę ISO/IEC, wymiar X, wysokość kodu, strefy ciszy z lewej i prawej strony, opis czytelny dla człowieka (HRI), szerokość kodu, poprawność prefiksu firmy GS1 i strukturę danych. Wytyczna GS1 dla kodów liniowych wymienia przypadki, przy których kod nie przechodzi weryfikacji, nawet jeśli się skanuje:

• brak opisu HRI lub HRI niezgodny z zakodowanymi danymi,
• błędna cyfra kontrolna GTIN-u (jak ją liczyć – w artykule jak uzyskać kody EAN (GTIN) dla produktów),
• dwa różne GTIN-y na jednym opakowaniu,
• niepoprawny prefiks firmy GS1,
• błędne lub źle sformatowane dane w identyfikatorach zastosowań (AI) oraz zakodowane w symbolu nawiasy wokół AI,
• kod zasłonięty przez zgrzew lub szew opakowania.

O składni AI i znaku FNC1 piszemy w artykule rodzaje kodów kreskowych: EAN, Code 128, GS1-128, DataMatrix, QR, a o etykiecie paletowej – w artykule etykieta logistyczna GS1 z SSCC.

Najczęstsze przyczyny złej oceny i jak im zapobiec

Weryfikacja w praktyce: kto, kiedy, jak często

• Przed pierwszą dostawą i po każdej zmianie. Raport dotyczy tylko zbadanych egzemplarzy, więc weryfikuj nowy wzór etykiety, nowy materiał, taśmę lub drukarkę. Weryfikuj też próbki z bieżącej produkcji.
• Przyrząd zgodny z ISO. Według wytycznej GS1 pomiar wykonuje się wyłącznie weryfikatorem zgodnym z normami ISO, obsługiwanym przez przeszkolony personel. Zwykły czytnik ręczny ani stacjonarny skaner na linii nie zastąpi weryfikatora. Skaner pokaże tylko, czy kod da się odczytać.
• Kalibracja. Wytyczna GS1 zaleca kalibrację zgodnie z instrukcją producenta weryfikatora, a jeśli producent jej nie określa – co najmniej raz w miesiącu. Kalibrację powtarza się też po zmianie głowicy skanującej, apertury lub szerokości skanu. Test zgodności z kartą wzorcową wytyczna przewiduje co najmniej raz w roku (jej załącznik F podaje ostrzej: co najmniej co sześć miesięcy): co najmniej 10 skanów karty, uśrednionych i porównanych z wartościami karty.
• Zewnętrzna usługa. Usługę weryfikacji oferują niektóre krajowe organizacje GS1 – np. GS1 New Zealand, która przygotowuje raport z zaleceniami poprawek. Zakres usług w Polsce sprawdź w GS1 Polska.

Drukarka, taśma i głowica a wynik weryfikacji

Przy druku na drukarce etykiet większość parametrów z raportu zależy od trzech elementów: rozdzielczości (wymiar X), materiałów (kontrast) i stanu głowicy (defekty). Przykłady z oferty:

• EAN-13 na etykietach produktowych: przy 300 dpi moduł z 4 punktów ma ok. 0,339 mm, czyli blisko wartości zalecanej 0,330 mm. Taką rozdzielczość mają Zebra ZD421 300 dpi Ethernet BT USB Host i Zebra ZD621t 300 dpi, drukarka etykiet termotransferowa (według karty 12 punktów/mm, do 152 mm/s). Więcej modeli: drukarki etykiet biurkowe.
• GS1-128 na etykietach logistycznych: przy 203 dpi moduł z 4 punktów ma ok. 0,500 mm, a minimum i wartość docelowa GS1 to 0,495 mm. Na większe serie: Zebra ZT411 203 dpi Ethernet RS232 Bluetooth drukarka etykiet.
• Kontrast: taśmy woskowe, wosko-żywiczne i żywiczne znajdziesz w kategorii taśmy termotransferowe.
• Stan głowicy: Cleaning Pens for głowica drukująca to według karty zestaw 12 piór czyszczących do głowic drukarek Zebra. Głowice zamienne są w kategorii głowice drukujące, a inne środki – w kategorii środki czyszczące.

Twoje kody wypadają słabo w weryfikacji albo wdrażasz nowy wzór etykiety? Napisz do nas – pomożemy dobrać drukarkę i rozdzielczość do wymiaru kodu, a na życzenie wyślemy próbki etykiet do testu.

Źródła

• GS1 – 1D Barcode Verification Process Implementation Guideline
• GS1 – 2D Barcode Verification Process Implementation Guideline
• GS1 – Barcode Verification Process Implementation Guidelines (2015)
• GS1 – GSCN WR 24-011, Verification template update
• GS1 – GSCN WR 25-266, Update to verification templates
• GS1 – GSCN WR 20-323 (tabela SST 1)
• GS1 – GSCN 16-434 (tabele SST 2 i SST 5)
• ISO – ISO/IEC 15416:2025
• ISO – ISO/IEC 15415:2024
• GS1 New Zealand – Barcode verification
• GS1 UK – Improve barcode image quality
• GS1 Sweden – Size guide
• GS1 – Ten steps to barcode implementation
• Axicon – What is a barcode verifier?